Tekstil ve Moda Sitesi

Yünlü Mamüllerde Ağartma ve Optik Beyazlatma

Pamuk tişörtlerde olduğu gibi yünlü ürünlerde de beyazlığın uzun süre korunması istenir
Yünlü Mamullerin Ağartılması
Yünlü mamuller, genellikle koyu renklere boyandığından ağartma işlemine gerek duyulmamaktadır. Ancak beyaz kullanılacak trikotajlara, açık renklere boyanacak kumaş ve trikotajlara ayrıca baskı yapılacak kumaşlara ağartma işlemi yapılır. Yünlü mamullerin ağartılması indirgen ve yükseltgen maddelerle yapılmaktadır. Yünlü mamullerin beyazlatma işleminde yaygın olarak hidrojen peroksit kullanılır. Ayrıca sodyum hidrosülfit ve potasyum permanganat ile de beyazlatma yapılmaktadır. Bu yöntemlerin dışında geçmişte uygulanan ancak günümüzde uygulama alanı kalmamış yöntemler de mevcuttur. Yün lifleri, harmandan önce boyanıp renkli iplik olarak dokunan kumaşları oluşturduğunda renkli iken de beyazlatma yapılabilir. Bu beyazlatma sonucunda renklerin derinliği artar özellikle çok açık renkli kumaşların renklerinde canlılık meydana gelir. Yün elyafının hassas olması nedeniyle yükseltgen ve indirgen maddelerle yapılan beyazlatmalar sırasında banyoya elyaf koruyucu madde ilave etmenin faydalı olduğu bilinmektedir.

İndirgen Maddelerle Ağartma
Yakın zamana kadar indirgen maddelerle ağartma yaygın olarak kullanılırken hidrojen peroksit ağartmasının artması nedeniyle uygulama alanı azalmıştır. Daha çok beyazlatma sonrası sararmaların az görülmesi nedeniyle tercih edilir. Geçmişte kullanılan birçok indirgen madde, günümüzde terk edilmiş; sodyum hidrosülfit ile yapılan ağartmalar tercih edilmeye başlanmıştır. Sodyum hidrosülfitin hava oksijeninden etkilenerek hidroliz olması nedeniyle bu maddenin yerine aynı esasta ancak güç hidroliz olan ve yüksek sıcaklıklara dayanan (blankit) tipleri kullanılmaktadır. Beyazlatma banyosunda 0,5- 1 g/lt ıslatıcı bulundurulması düzgün ve çabuk ıslanmayı sağlar. Dolayısıyla düzgün bir beyazlatmaya yardımcı olur. Beyazlatma banyosunun pH'ı formik asit ile 3-4'e ayarlanır. Banyo oranı 1:30'a kadar çıkabilir. Bu şekilde yapılan beyazlatmalar sonucunda beyazlatma derecesi oldukça iyidir.

Beyazlatma sonunda taşar yıkamadan sonra elyaf üzerinde kalan sodyum hidrosülfit artıklarını uzaklaştırmak gerekir. Bu nedenle 1- 2 g/lt hidrojen peroksit ile 1- 2 g/lt amonyum asetat bulunan banyoda 40 °C'de 15 dakika çalışılır. Durulanır ve çıkarılır.

Yükseltgen Maddelerle Ağartma
Yün beyazlatmasında yaygın olarak kullanılan yükseltgen madde hidrojen peroksittir. Bunun dışında kalan potasyum permanganat vb. yükseltgenler kullanım alanını yitirmiştir. Hidrojen peroksit ile elde edilen beyazlık, yün terbiyeciliğinde etkili ve yeterli bir beyazlık olarak yerini almıştır. Hidrojen peroksit ile yapılan beyazlatmaların sonrasında bir indirgen madde ile beyazlık derecesi artırılabilir. Hidrojen peroksit ile yapılan beyazlatmalar; hem asidik hem de bazik ortamda yapılabilir. Ancak genellikle bazik ortamda yapılan tercih edilmektedir.

Bazik Ortamda Ağartma
Beyazlatma genellikle çektirme yönteminde uygulanır. Bazik ortamda yapılan beyazlatmalarda pH'ın önemi büyüktür. pH 9'un üzerine çıkmaya başladığında elyafın zarar görme riski artar. Hidrojen peroksit ile yapılan beyazlatmalarda pH 10'un üzerine çıkmamalıdır. Aksi takdirde yün lifi mukavemetini büyük ölçüde kaybeder. pH ayarlaması için başlangıçta amonyak da kullanılabilir. Ancak beyazlatma esnasında banyodaki sodyum tetrapirofosfat pH'ın dengelenmesini sağlar. pH'ın beyazlatma esnasında 8 - 9,5 arasında olması gerekir. Hidrojen peroksit ile yapılan beyazlatmalardan sonra yünün üzerindeki alkali ve peroksit artıkları iyi bir şekilde uzaklaştırılmalıdır. Aksi takdirde kurutma ve depolama sırasında sararmalar görülür. Beyazlatma banyosuna ayrıca peroksidin parçalanıp ayrışmasını engelleyecek bir peroksit stabilizatörü ilave edilmelidir. Beyazlatma işleminin düzgün ve istenilen nitelikte olması için yıkama özelliği de olan bir ıslatıcı ilavesi gerekir.

Asidik Ortamda Ağartma
Hidrojen peroksidin asidik ortamda beyazlatılması sırasında keçeleşme tehlikesinin daha az olması, daha kısa sürede uygulanabilmesi ve karışımların beyazlatılmasında da daha verimli olması nedenleriyle tercih edilebilir. Asidik ortamda hidrojen peroksit ağartmasında flottenin pH'ı 5,5-6 olarak ayarlanır. Bu ayarlama banyo içine ilave edilen prestogen W ile sağlanır. Bu maddenin görevi, banyo içinde çözündüğünde hidrojen peroksidi stabil hâlde tutmak ve aktive etmektir.

Optik Beyazlatma
Optik beyazlatıcılar (floresan maddeler) renksiz maddeler olup kumaşa çektirilmiş hâlde ultraviyole ışığını (300–430 nm) absorbe etmekte ve göze 400–500 nm'de mavi flüoresan ışık olarak yansıtmaktadır. Böylece insan gözünün gördüğü spektrum bölgesinde yansıtılan ışık miktarını artırarak gün ışığında tekstil ürünlerinin istenmeyen sarımsı görüntüsünü giderir. Böylece materyalin parlaklığının göz kamaştırıcı bir beyazlığa dönüşmesini sağlar. Yünlü mamullerin optik beyazlatması, herhangi bir ağartma sonrasında (Örneğin, hidrojen peroksit ağartması) yeni bir banyoya alınarak yapılır. İçinde optik beyazlatıcı bulunan yeni banyo ile 60 dakika çalışılır.

3 yorum:

Ağartma yün sektöründe pamuklularda olduğu kadar önemli ve sık uygulanan bir işlem değildir. Ağartma daha ziyade beyaz trikotajlar, açık tonlarda boyanacak kumaş ve trikotajlar ile basılacak yünlü mamuller için gereklidir. Bu durumlarda yünün doğal sarımtırak rengi rahatsız edeceğinden, bir ağartma işlemi ile giderilmesinde fayda vardır. Yünlü mamullerin yüksek derecede beyazlatılması zordur. Bunun için gerekli olan ağır koşullar altında lifler zarar görmektedir. Yünlü mamuller indirgen, yükseltgen veya birçok durumlarda da yükseltgen ve indirgen ağartmayı kombine ederek ağartılabilmektedir

Ağartılmış yünlü mamullerin sonradan yine sararmaları durumu üzerinde titizlikle durulması gereken bir husustur.Sonradan sararma 3 ayrı nedenle olabilmektedir:
1.Işık etkisiyle
2.Yüksek sıcaklıklarda yapılan kurutma ve buharlamaların etkisiyle
3.Ağartmadan sonra yapılan asidik, bazik veya nötr sıcak terbiye işlemlerinin etkisiyle.

Ağartmada kullanılan maddelerin ve ağartma koşullarının da sonradan sararma üzerindeki etkileri büyüktür. Bir genelleme yapmak pek doğru değilse de, indirgen bir ağartmadan geçirilmiş mamullerde sonradan sararma tehlikesinin, yükseltgen maddelerle ağartılmış mamullere nazaran oldukça düşük olduğu söylenebilir

Haftalık En Çok Okunanlar