G tulumu giyen bir pilot. |
G Tulumu (Anti-G-Suit)
G tulumu (g suit, anti-g-suit) veya daha doğru kullanımıyla anti-g tulumu, g kuvvetine maruz kalan, genellikle pilotlar, havacılar ve astronotlar tarafından giyilen bir uçuş kıyafetidir. Yüksek hızlı jet motorlu uçaklarda, pilotların g kuvvetinden etkilenmemeleri için geliştirilmiştir. Savaş pilotu kıyafeti veya anti yerçekimi uçuş pantolonu gibi isimlerle de bilinmektedir.
Simüle Edilmiş Ortamda veya Gerçek Savaş Manevraları
Simüle edilmiş ortamda veya gerçek savaş manevraları yaparken, bir savaş pilotunun vücudu, çeşitli yönlerdeki hızlı değişikliklerden dolayı çok yüksek ivmelere maruz kalır. Bu ivmeler genellikle G birimiyle ifade edilir, yani bir cisim tarafından dünya yüzeyinde hissedilen yerçekimi kuvvetidir. Bir pilotu en çok etkileyen ivmeler, pilotun ani şekilde hızlı bir tırmanış veya hızlı bir yatış dönüşü gerçekleştirmek için uçak kontrol çubuğunu sert bir şekilde geri çektiğinde, kokpitin dikey +Gz ekseni boyunca meydana gelen ivmelerdir.
G Kuvveti Neden Bayıltır?
Bu ani yer değiştirmelerde, pilotun oksijen taşıyan kanı, kalp-akciğerler ve beyin arasındaki normal yolundan uzaklaşmaya zorlanır ve alt ekstremitelerin kan damarlarına doğru yönlenir. Kalp ve diyafram alçalmaya eğilimlidir, kalp-göz kolon uzunluğunu artırır ve bu durum beyne kan akışını sürdürmek için gereken kan basıncını daha da artırır. Yeterince yüksek G'lerde, retinalara giden kan akışı azaldıkça, pilotun görüş alanı daralır ve pilot, beyne yetersiz kan akışından dolayı bilincini kaybedebilir.
Göz Kararması ve g-LOC
Ani hızlanma sırasında g kuvvetinden dolayı vücudun alt kısmında kan birikmesinin neden olduğu göz kararmasını ve g-LOC'ı (g kuvveti kaynaklı bilinç kaybı) önlemek amacıyla tasarlanmıştır. Tarihte göz kararması ve g-LOC sebebiyle bir dizi ölümcül uçak kazası yaşanmıştır.
G Suit Nasıl Çalışır?
Savaş uçaklarında keskin manevralar esnasında pilota binen yük, yerçekimi kuvvetinin 9 katına (9 g) kadar çıkması sebebiyle vücuttaki kan, karın bölgesi ve ayaklara toplanır. Kalp, beyine yeterince kan gönderemez. 9 g civarında nabız, aşağı yukarı dakikada 200 atıma kadar yükselir. Beyine kalbin yeterli kan pompalamasına yardımcı olmak maksadıyla tasarlanan g-suit giysisi, çekilen 'g' ile orantılı olarak hava ile şişerek bacak ve karın bölgesini sıkar, buralarda kan göllenmesini engellemeye çalışır.
Vücudun Alt Bölgelerinde Kan Birikmesinin Önlenmesi
Vücudun alt bölgelerinde kan birikmesine izin verilirse, beyin kandan mahrum kalacak ve geçici hipoksiye yani oksijen yetmezliğine yol açacaktır. Hipoksi ilk önce grileşmeye (görme kararması), ardından tünel görüşüne ve sonunda tamamen görme kaybına ve ardından g kuvveti kaynaklı bilinç kaybına (g-LOC) neden olur. Uçak pilotları için g-LOC ihtimali daha yüksektir çünkü yüksek g'lere çıkıldıkça, g kuvvetinin azalması esnasında duyular, tam anlamıyla tekrar kazanılmadan önce bir yönelim bozukluğu yaratabilir. Bir g-suit, g eşiğini çok fazla arttırmaz, ancak aşırı fiziksel yorgunluk olmadığı sürece yüksek g'ye dayanıklılığı normale göre daha fazla arttırır. Tipik bir kişinin g toleransı kişiye bağlı olarak 3g ile 5g arasındadır. Tipik olarak bir g-suit, bu sınıra 1g daha fazla tolerans ekleyecektir. G-suit yeterli toleransı sağlayamadığından dolayı pilotlar, alt gövdede kan birikmesini azaltmak amacıyla kan damarlarını sıkmak zorundadırlar. Bu nedenle, g kuvvetine maruz kalınan anlarda karın kaslarını gerdirerek yapılan 'g-straining manevrasını' uygulamak gereklidir. Yüksek g, bir g-suit'le bile rahat değildir. Eski savaş uçaklarında, 6g yüksek bir seviye olarak kabul edilirdi, ancak modern savaş uçakları 9g veya daha fazla g kuvvetine dayanıklı olarak tasarlanırlar. Bu, pilotu, yakın hava muharebesinde yüksek manevra kabiliyetini sürdürmede kritik bir faktör haline getirir.
Elbisenin İşleyişi
Elbisenin işleyişi, pilotlar ve diğer hava mürettebatı üyelerinin, manevraları zorlayarak gövde ve ekstremite kaslarını gererek kan damarlarını sıkıştırarak ve kan akışını vücudun üst kısmında devam ettirmeye zorlayarak yüksek G'lerin etkileriyle savaşır. Anti-G giysisi, pilotun bacaklarını ve gövdesini, hızlanma sırasında otomatik olarak şişen ve bu bölgelerdeki kan damarlarını sıkıştırarak ve kan akışını beyne devam etmeye zorlayan hava kesecikleriyle kaplar. Anti-G giysisi, şişirme etkisiyle bölge üzerinde kan basıncını artırarak, vücudun alt kısmında venöz kan birikmesini azaltır ve kalp-göz mesafesini koruyarak vücudun üst kısmında kan akışının devam etmesine yardımcı olur.
Modern G-Suit Tasarımı
Tipik bir modern anti-G elbisesi, şişirilebilir hava kesecikleri içeren beş dikilmiş cepli, kesitli bir pantolondan oluşur. Mesane ve karnın önünü kaplar, her biri her bacağın, her uyluğun ve her baldırın önündeki kısmını kaplar. Vasküler dokuyu sıkıştırmaya ek olarak, karın mesanesi karın içine baskı yapar ve kalbin yerinde kalmasına yardımcı olur.
G-Suit Tasarımı ve Gelişimi
G-suit, özel bir giysidir. Üstüne giyilen elbisenin altına veya üstüne (tasarıma bağlı olarak) sıkı oturan bir pantolon şeklini alır. G-suit, hava taşıtındaki veya uzay aracındaki g kuvvetine duyarlı bir valf aracılığıyla basınçlandırıldığında karın ve bacaklara basınç uygular. Böylece ani yüksek hızlanma anlarında kanın beyinden uzaklaşmasını kısıtlar. G-suit için çeşitli tasarımlar geliştirilmiştir. İlk olarak alt vücut ve bacakların etrafında su dolu mesaneler kullanıldı. Daha sonraki tasarımlarda mesaneleri şişirmek için basınçlı hava kullanıldı. Bu g-suit tasarımı, sıvı dolu versiyonlardan daha hafifti, bu nedenle günümüzde hala yoğun olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, İsviçre şirketi Life Support Systems AG ve Alman Autoflug GmbH, ortama göre sıvıya dönüşen ve performansı diğer tasarımlara göre daha fazla arttıran Libelle suit adlı g-suit'leri, Eurofighter Typhoon uçaklarıyla kullanılmak üzere işbirliği yapmıştır. Libelle suit, ABD Hava Kuvvetleri tarafından da onaylanmıştır.
1 yorum:
Yüksek hızlı askeri uçaklarda, pilotların G kuvvetinden etkilenmemeleri için geliştirilen G suit, Zürafalardan ilham alınarak yapılmıştır diye duydum ama ne alaka bilmiyorum
Yorum Gönder
Merhaba, daha kaliteli bir site için yorumlarınızı bekliyoruz.